Główne podmioty mongolskiej polityki zagranicznej

Stosunki bilateralne prowadzone przez Mongolię z innymi krajami są zasadniczymi kierunkami mongolskiej dyplomacji. Jako niezależne i suwerenne państwo, Mongolia uczyniła stosunki dwustronne podstawą swej polityki, dążącej do utrzymania przyjaznych kontaktów ze wszystkimi podmiotami międzynarodowymi.W ramach dyplomacji, pierwszeństwo przynależy do rozwijania obustronnych więzi z państwami, które odgrywają wyjątkowo ważną rolę w kontaktach gospodarczych, stosunkach handlowych, jak również mają istotne przełożenie na stan bezpieczeństwa państwowego.

Mongolia jest usytuowana pomiędzy dwoma potęgami politycznymi, gospodarczymi, które wpływają na ogólną sytuację kraju, zaś polityka mongolska prawie od zawsze balansowała pomiędzy Rosją a Chinami, rozwijając dobrosąsiedzkie stosunki na równi z dwoma krajami.

Aktualne relacje oparte są na dwustronnych „Traktatach o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy”, zawartych z rządami obu tych krajów. Ich podstawą są zasady niepodległości, niezależności, integralności terytorialnej każdego z tych państw, wzajemnym powstrzymaniu się od agresji, nieingerencji w wewnętrzne sprawy, rozwoju wzajemnej współpracy i pokojowej koegzystencji. Strony zgodziły się nie brać udziału w polityczno-militarnych sojuszach, które godzą w interesy, w niezależność lub bezpieczeństwo drugiej strony umowy.

Mongolia w pełni zaakceptowała dotychczasową linię demarkacyjną pomiędzy nią a dwoma jej sąsiadami. W 1996 roku w Pekinie rządy Federacji Rosyjskiej i Chińskiej Republiki Ludowej podpisały układ dotyczący wschodniego i zachodniego odcinka wspólnej granicy. Po raz pierwszy w historii relacji pomiędzy Mongolią a jej dwoma sąsiadami została zawarta i ratyfikowana umowa ustanawiająca granicę stałą i akceptowaną przez trzy strony jednocześnie.

Obecnie w stosunkach mongolsko-rosyjskich i mongolsko-chińskich nie ma aktualnie żadnych nierozwiązanych kwestii o fundamentalnym znaczeniu. Wszystkie zagadnienia pojawiające się w toku wzajemnej współpracy mogą, co znamienne, być rozwiązane w sposób pokojowy i partnerski.

Federacja Rosyjska i Chińska Republika Ludowo-Demokratyczna są głównymi partnerami gospodarczymi Mongolii. Rosja tradycyjnie jest największym rynkiem eksportu, zaś Chiny, jako najludniejszy kraj globu, staje się nowym i ogromnie potencjalnym partnerem obopólnej współpracy. Wprowadzane są śmiałe i daleko posunięte projekty trójstronnego zacieśnienia stosunków gospodarczych.

Rosja

Mongolia znajduje się wśród rosyjskich priorytetów współpracy gospodarczej i politycznej, co uwarunkowane jest jej znaczeniem w starej rywalizacji z Chinami. Jednakże długoterminowa stabilność rozwoju dobrosąsiedzkich i wzajemnych współprac uwarunkowana jest także innymi kwestiami stawiającymi Mongolię na ważnym miejscu w polityce sąsiada.

Mongolia i dalekowschodnie regiony Rosji odwiecznie były silnie związane na prawie wszystkich polach egzystencji politycznej, ekonomicznej, handlowej, kulturowej, edukacyjnej i wymiany naukowo-technologicznej. Rosja była pierwszym państwem, z którym Mongolia zawarła stosunki dyplomatyczne. Stało się to już w 1921 roku i aż do końca lat 40-tych był to jedyny kraj, z którym Mongolia utrzymywała stosunki dyplomatyczne. Przez cały okres istnienia ZSRR Mongolia pozostawała w ścisłej strefie wpływów radzieckich, co szczególnie widoczne było na polu handlowym i dyplomatycznym.

Po zaistnieniu przełomu w europejskim bloku wschodnim i po wprowadzeniu reform M. Gorbaczowa w ZSRR sytuacja uległa diametralnym zmianom. Zmiany w ZSRR pogrążyły w gruzach dotychczasową sytuację geopolityczną regionu. Swobodę we własnej polityce zagranicznej Mongolia zaczęła uzyskiwać dopiero u schyłku lat 80-tych, tuż przed upadkiem ZSRR i formalnej likwidacji Układu Warszawskiego oraz Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej.Kontakty mongolsko-rosyjskie już jako państw demokratycznych rozwijały się w trzech wyraźnych etapach, tzn.: 1990-1995, 1996-1999 i okres od 2000 roku. Lata 1990-1995 w kontaktach mongolskich-rosyjskich. Pożegnanie z „Wielkim Bratem”.

Po 1990 roku stosunki mongolsko-rosyjskie wymagały odbudowy na nowych, partnerskich i demokratycznych zasadach. Regularne wizyty obustronne szczebla rządowego od początku lat 90-tych ubiegłego stulecia przyczyniły się do poprawy politycznego dialogu między naszymi krajami.

„Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy” podpisany 20 stycznia 1993 roku w Moskwie przez prezydenta Mongolii P. Oczirbata i prezydenta Federacji Rosyjskiej B. Jelcyna ustanowił nowe podstawy bilateralnych relacji, co poprawiło wzajemne postrzeganie i unormowało stosunki formalne. Skutkami zawartej umowy jest potwierdzenie zasad niezależności, integralności terytorialnej każdego z tych państw, wzajemnym powstrzymaniu się od agresji, nieingerencji w wewnętrzne sprawy drugiej strony, rozwoju wzajemnej współpracy i pokojowej koegzystencji. Dotychczasowe „stosunki braterskie”, wedle słów B. Jelcyna, zostały zastąpione „stosunkami równorzędnymi”. Podczas spotkania strona rosyjska wyraziła ubolewanie nad represjami okresu stalinowskiego w latach 30-tych ubiegłego wieku. Wyrażono także nadzieję, że okres taki nie powtórzy się już w historii narodu mongolskiego, lecz zaznaczono, że obecna Rosja nie ponosi odpowiedzialności za zbrodnie okresu stalinowskiego. Oświadczenie strony rosyjskiej przyczyniło się do zamknięcia historycznego rozliczenia stosunków mongolsko-rosyjskich z okresu Rosji Radzieckiej.

Robocze spotkanie pomiędzy prezydentami obu krajów i oficjalne wizyty premierów przyczyniły się do zdefiniowania nowych relacji. W 1995 roku została zawarta umowa pomiędzy naszymi rządami o ułatwieniu ruchu granicznego obywateli państw-sygnatariuszy. Wyrażono także wolę zniesienia w przyszłości konieczności posiadania wiz.Ożywieniu uległa wymiana handlowa, a także inne dziedziny współpracy. Stało się to widoczne zwłaszcza od połowy lat 90-tych w postaci podniesienia rangi wzajemnych rozmów. Spotkanie robocze odbyte w 1999 roku przez prezydentów obu państw oraz wizyty ministrów spraw zagranicznych wpłynęły na planowanie wzajemnych stosunków w XXI-wieku jako bardzo ważnych. Ramy wzajemnej współpracy zostały zdecydowanie przekształcone, zostało podpisanych wiele istotnych dokumentów na poziomie ministerialnym, które istotnie wpływają na przyszłość współpracy i koegzystencji.

Lata 1996-1999 w kontaktach mongolskich-rosyjskich. Próby ożywienia kontaktów.

Druga połowa lat 90-tych ubiegłego wieku w dyplomacji rosyjskiej przeminęła pod znakiem kierunku pro-zachodniego, a przy tym stagnacja rosyjskiej polityki doprowadziła do obniżenia międzynarodowego znaczenia Federacji Rosyjskiej. Dość znamienna jest sytuacja wewnętrzna ówczesnej Rosji. Problemem naczelnym stał się wybór, przed którym stanęły elity polityczne – „czy Rosja stanie się quasi-demokracją oligarchiczną, charakteryzującą się korporacjonizmem i kryminalizacją (życia społecznego), czy też wybierze trudniejszą, bolesną drogę normalizacji w imię budowy demokracji w stylu zachodnim i gospodarki rynkowej”. Rozszerzenie NATO w Europie Środkowej, nierozwiązana sytuacja wewnętrzna Federacji Rosyjskiej w regionie Kaukazu, a także kryzys finansowy przyczynił się do odwrócenia uwagi Rosji od spraw dalekowschodnich. Stosunki mongolsko-rosyjskie tego okresu charakteryzują się znacznym zahamowaniem kontaktów.

Istotne znaczenie w stosunkach gospodarczych miał upadek handlu mongolsko-rosyjskiego. W 1995 roku łączna wymiana handlowa wyniosła jedynie 18,8% obrotu z roku 1990 roku. Sytuacja stała się na tyle poważną, iż 1996 roku J. Primakow, ówczesny minister spraw zagranicznych Rosji, złożył oficjalną wizytę w Ulaanbaatar. Przedmiotem rozmów były głównie kwestie gospodarcze - poprawienie dialogu gospodarczego Mongolii z dalekowschodnimi regionami Federacji Rosyjskiej, zamieszkanej przez ludność pochodzenia mongolskiego. Względy gospodarcze przyczyniły się także do szeregu innych wizyt:

· mer Irkucka W. W. Jakubowski, 1999;

· gubernator republiki Irkuckiej J. A. Nożykow, 1996;

· gubernator republiki Irkuckiej B. A. Goworin, 1999;

· gubernator kimirowski A. G. Tulejew, 2001;

· prezydent autonomii buriackiej L. W. Potapow, 1999;

· prezydent Sacha (Jakucja) M.J. Nikolajew, 1993;

· gubernator Swierdłowska E. E. Rossiel, 1996;

· prezydent Tuwa Sz. D. Oorżak, 1995;

· gubernator Czita R. F. Geniatulin, 2001.

Wizyty rosyjskich lokalnych liderów w Ulaanbaatar, wpłynęły na wzrost przygranicznej wymiany gospodarczej, szczególnie do napływu firm ze wspomnianych regionów inwestujących w Mongolii, tj. w latach 1996-1999 powstało około 170 spółek joint-venture z kapiłem pochodzącym z rosyjskich regionów dalekowschodnich. W 1998 roku około 80% importu z Rosji przypadło na te właśnie regiony.

Okres od 2000 roku w kontaktach mongolsko-rosyjskich.

Rok 2000 przyniósł zmianę sternika rosyjskiej polityki – B. Jelcyna zastąpił zdecydowanie młodszy i dynamiczniejszy polityk, W. W. Putin. Od tej chwili nastąpiło wiele zmian w dotychczasowej, skostniałej, polityce Kremla.W styczniu 2001 roku Rosja pod rządami nowego prezydenta W.W. Putina przyjęła nową „Strategię bezpieczeństwa narodowego”, zaś w pięć miesięcy później, w czerwcu 2001 roku przyjęła „Strategię polityki zagranicznej”. Oba dokumenty miały ogromne znaczenie dla Mongolii z racji przewartościowania całej polityki zagranicznej ogromnego sąsiada. W nowych strategiach Mongolia zyskała zdecydowanie istotniejsze miejsce, włodarz Kremla tym samym postawił Mongolię na jednym z istotnych miejsc własnej polityki dalekowschodniej.

W listopadzie 2001 roku miała miejsce wizyta prezydenta Rosji w Ulaanbaatar, na zaproszenie mongolskiego prezydenta N. Bagabandi, co diametralnie odmieniło relacje mongolsko-rosyjskie. Wtedy właśnie podpisano „Deklarację z Ulaanbaatar”, w której politycy w 25-cio punktowej umowie zawarli wolę odbudowy kontaktów pomiędzy własnymi krajami. Potwierdzono też umowę sprzed 8 lat, zawartą już na zasadach równoprawnych kontaktów.Prezydenci ustalili powołanie komisji weryfikacyjnej przebiegu granic, a jednocześnie wolę uproszczenia procedur celnych oraz radykalnej obniżki opłat granicznych. Poruszono tematykę współpracy w dziedzinie militarnej i wojskowej, wymiany doświadczeń. Prezydenci w zawartej deklaracji poruszyli temat dość istotny dla stabilności Mongolii – dostaw energii elektrycznej, gazu ziemnego i paliw płynnych z syberyjskich terenów Rosji. Rzecz dotyczyła zapewnienia ciągłości, stabilności dostaw i obniżenia taryf.

Omawianą sprawą było zmniejszenie zadłużenia Mongolii wobec Rosji powstałego jeszcze przed 1990 rokiem za czasów reżimu komunistycznego. Zadłużenie powstało w ramach wymiany handlowej na forum RWPG, a liczone było w rublach transferowych, co było problemem wielu krajów byłego bloku socjalistycznego. Przytoczę rozwiązanie przyjęte w stosunku do Nikaragui (całkowite umorzenie zadłużenia) lub Wietnamu (redukcja długu o 80%). Nie zostały przyjęte jeszcze żadne ustalenia, lecz prezydent Putin wyraził wolę dialogu w tym zakresie.

Został przywołany także temat zaniedbywany, a istotny – współpraca nad ponadgraniczną ochroną przyrody, działań proekologicznych i redukcji emisji zanieczyszczeń. Kwestie ekologiczne nie były dotąd przedmiotem wspólnej pracy.„Deklaracja” wniosła nowy wymiar w relacje Ulaanbaatar – Kreml, co dobrze rokuje kontaktom w XXI wieku.Zahamowanie kontaktów zostało wreszcie dostrzeżone przez władcę Kremla. 22-go stycznia 2003 roku podczas wizyty prezydenta Rosji W. Putina w Kraju Czita podniósł problem upadku kontaktów handlowych z Mongolią, zobowiązał Gubernatora Kraju Czita do poprawy lokalnych stosunków i odbudowy niegdysiejszej wartościowej wymiany handlowej. Utrata rynku mongolskiego stała się dość ważnym problemem, który został dostrzeżony i stał się częścią środkowo-azjatyckiej polityki Moskwy.

Chiny

Drugim z dwóch najważniejszym podmiotów mongolskiej polityki zagranicznej jest jej południowy sąsiad, Chińska Republika Ludowa. W czasie ostatnich 50 lat, od ustalenia dyplomatycznych stosunków z Chinami, oba państwa przechodziły zmiany wewnętrzne, które wywierały wpływ na ich politykę zewnętrzną. Stosunki między państwami przechodziły kilkukrotnie momenty pogorszenia i poprawy. Priorytetem mongolskiej polityki zagranicznej jest jednak długoterminowy, stały rozwój dobrych i równoprawnych kontaktów oraz kooperacji z Chinami w oparciu o powszechnie przyjęte normy i zasady prawa międzynarodowego.

Chiny i Mongolia w pełni zaakceptowały swoją linię graniczną. „Umowa graniczna” i „Protokół graniczny”, zawarte zostały odpowiednio w 1962 i w 1964 roku, zaś wspólne wytyczenie granicy w latach 1982-84 przyniosło definitywne zakończenie kwestii granicznej przypieczętowanej w 1991 roku „Umową o układzie granicznym” i „Umową o przejściach granicznych”. W 1999 roku rząd mongolski powziął decyzję o, wspólnej ze stroną chińską, inspekcji granicy prowadzącej do odnowienia dotychczasowych umów.

Po roku 1989, za sprawą przemian w układzie sił światowych, kontakty między dwoma sąsiadami w pełni się znormalizowały i aktualnie współpraca rozwija się pomyślnie na polu politycznym, handlowym, ekonomicznym, kulturowym, naukowym czy wymiany technologicznej i edukacyjnej.

Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy” zawarty przez Mongolię i Chińską Republikę Ludową w 1994 roku doprowadził do stworzenia prawnych podstaw wzajemnych stosunków. Większość uregulowań i postanowień tej umowy pojawiła się w stosunkach mongolsko-chińskich po raz pierwszy.

Od normalizacji stosunków, sąsiedzi kilkukrotnie wymienili oficjalne wizyty prezydentów, premierów, przewodniczących parlamentów a także ministrów spraw zagranicznych. Spotkania poprawiły wzajemne zrozumienie i zaufanie między oboma krajami i odegrały ważną rolę w kontynuowaniu kontaktów w XXI wieku. Obecnie doprowadzono do zawarcia ponad 50-ciu umów rządowych dotyczących wzajemnych stosunków i współpracy między tymi państwami.

Podczas oficjalnej wizyty prezydenta Mongolii w ChRL w 1998 roku, zostało ogłoszone wspólne, oficjalne oświadczenie potwierdzające przyjazne stosunki między Mongolią i Chinami, by do wzajemnych relacji wprowadzić jednolitą interpretację umów zawartych w ciągu ostatnich lat.

W 2002 roku udział Chin w mongolskim handlu zagranicznym wynosił 31,9% wartości całkowitego obrotu z zagranicą. W tym samym roku 24,3% wartości importu i 42,1% wartości eksportu Mongolia uzyskała w wyniku kontaktów z swoim południowym sąsiadem. Do 2002 roku łącznie funkcjonowało na rynku mongolskim 844 spółek chińskich i joint-venture mongolsko-chińskich, a wartość ich łącznych inwestycji oszacowano na 267,8 milionów dolarów. Spółki te operują głównie w branży spożywczej i przetwórstwa surowców zwierzęcych, a także w branżach wydobywczej i budowlanej.

Obecnie funkcjonują dwa stałe punkty odprawy graniczno-celnej oraz dziewięć przejść sezonowych. Te punkty odgrywają ważną rolę w rozwijaniu bezpośrednich więzi i handlu między regionami przygranicznymi w obu krajach.Bezpośrednia kooperacja została ustanowiona między miastami i regionami w obu krajach. Ścisłe kontakty funkcjonują między Ulaanbaatar a Pekinem, Ulaanbaatar i Tianjing, pomiędzy aimakiem Oworhangai a prowincją Liaoning, Tow Aimak a Ulaantsav, mongolskim miastem Erdenet a miastem Bugat, Dornod a aimakiem Hulunbuir, Umnogobi a aimakiem Alsha, między Gobi Altay a regionem Hami.

Tabl. 1. Bezpośrednie kontakty regionów przygranicznych

Źródło: Mongolian Foreign Policy Blue Book. UB, 2000

Mongolia wykazuje wolę rozwijania polityki opartej na stabilnych i długoterminowych dobrosąsiedzkich kontaktach; równej i wzajemnie korzystnej współpracy ze swym południowym sąsiadem. Celem pozostaje zachowanie aktualnego poziomu relacji, utrzymanie regularnego politycznego dialogu, rozwinięcie gospodarczych i humanitarnych kontaktów pomiędzy regionami przygranicznymi oraz uczestniczenie we wprowadzaniu projektów i programów dążących do rozwinięcia infrastruktury przygranicznej.

Stany Zjednoczone Ameryki Północnej

Podczas gdy relacje z dwoma sąsiadami Mongolii - Rosją i Chinami -pozostają bezwzględnym priorytetem w polityce zagranicznej z racji stabilności regionu, to rozwój kraju i narodowe perspektywy upatrywane są w kontaktach z nowym sojusznikiem, „Trzecim Sąsiadem”, Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Ten kierunek rozwoju i kooperacji ze Stanami Zjednoczonymi jest w pełni zgodny z narodowymi priorytetami bezpieczeństwa Mongolii.Stare przysłowie mongolskie mówi, że „można wybrać przyjaciela, lecz nie sąsiada”. I to właśnie staje się mottem kontaktów mongolsko-amerykańskich. Mongolia, będąc suwerenną republiką dokonała świadomego i celowego wyboru sojusznika dla przeciwwagi niekorzystnego położenia geopolitycznego. Prowadząc ożywione kontakty na wielu polach Mongolia zapewniła sobie diametralny wzrost znaczenia w regionie, zmieniła swój status przedmiotu polityki rosyjskiej i chińskiej na podmiotowość.Stany Zjednoczone rozwijając stosunki z Mongolią rozgrywają karty pierwszorzędnej polityki międzynarodowej. Angażując się w Azji Centralnej, także w Mongolii, przyczyniają się przez to do wzrostu zaangażowania także Chin i Rosji w tym regionie.Aktualnie Mongolia znajduje się w centrum środkowo-azjatyckich interesów rosyjsko-amerykańsko-chińskich. Karta mongolska, jak nazwano konflikt interesów mocarstw, stała się bardzo istotną kwestią polityki trzech mocarstw w ciągu ostatnich lat.Od ustanowienia dyplomatycznych kontaktów między Mongolią a USA w 1987, obustronne relacje dynamicznie rozwijają się z racji reform pogłębiających demokratyzację w Mongolii. Poparcie USA dla kraju wzmocniło obustronne relacje i poprawia politycznego dialogu.

W minionych latach Prezydent Mongolii, premier rządu, przewodniczący parlamentu jak również inni członkowie mongolskiego rządu składali wielokrotne, oficjalne i robocze wizyty w USA. Sekretarz Stanu USA James Baker odwiedził Mongolię dwukrotnie, w 1990 i 1991 roku, zaś Sekretarz Stanu Madeleine Albright odwiedziła Mongolię w 1998 roku. Spotkanie między prezydentami miało miejsce w Nowym Jorku w 1995 roku. W tym samym roku, pierwsza dama Ameryki Hillary Rodham Clinton odwiedziła Ulaanbaatar. Ponadto, wielu wysokiej rangi urzędników rządowych, senatorów i wojskowych z USA odwiedziło Mongolię. Te wizyty odegrały ważną rolę w rozwijaniu dynamicznie stwarzanych kontaktów pomiędzy Mongolią i USA. Szczególny nacisk położony został na koncepcji budowy i unormowaniu stosunków w krótkiej rozpiętości czasu. Od 1991 roku Kongres USA przyjął wiele dokumentów zdecydowanie przyczyniających się do rozwoju kontaktów i poparcia demokracji mongolskiej, wolnych wyborów i przejścia do gospodarki wolnorynkowej. Istnieje ponad 18 umów z USA w różnych dziedzinach. Kongres wprowadza także silny znak poparcia amerykańskiego dla Mongolii w oczach światowej społeczności.

Stany Zjednoczone konsekwentnie i w pełni podtrzymują dążenia Mongolii we wprowadzaniu politycznych i gospodarczych reform, stosując bilateralne i multilateralne umowy, odnoszące się do rozwoju państwa mongolskiego. Rok 1991 przyniósł prawne uregulowanie stosunków handlowych między rządami obu państw, co przyczyniło się do stworzenia wymiany handlowej trwale sprzyjające powiększeniu mongolskiego eksportu. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się w 1999 roku całkowicie unormować i stworzyć trwałe stosunki handlowe z Mongolią, a w lipcu tego samego roku prezydent powziął decyzję, by włączyć Mongolię do Systemu Handlu Uprzywilejowanego (Trade Preferential System). W ten sposób Mongolia otrzymała sprzyjające warunki dla rozwoju wymiany handlowej z USA i nie ma żadnych ograniczeń kontyngentowych dla mongolskich produktów wyeksportowanych na rynek Stanów Zjednoczonych.

W 2002 roku, handel z USA objął 15,6% całkowitego obrotu handlowego Mongolii. Aktualnie 56 spółki amerykańskie i joint-venture mongolsko–amerykańskie z branży wełnianej i kaszmiru, wydobycia i przetwórstwa oleju, górnictwa i branży odzieżowej działają w Mongolii. W ostatnich latach, mongolskie wyroby tekstylne uzyskały swobodny dostęp do rynku amerykańskiego.

Konsekwentnie rozszerzane kontakty między Mongolią a USA, polityka tworzenia sprzyjających warunków dla poparcia politycznego dialogu pomiędzy tymi krajami, stanowią podstawy formalno-prawne obustronnych kontaktów, rozwoju handlu i wzrostu inwestycji bezpośrednich. Specjalna uwaga jest przywiązana do szkolenia młodych mongolskich specjalistów, wprowadzania naukowych i technologicznych innowacji, które przyczyniają się do ogólnospołecznego rozwoju. Rząd Mongolii popiera daleko posuniętą kooperację między organizacjami pozarządowymi i osobami prywatnymi.

Japonia

Jako jeden z głównych krajów azjatyckich z wysoce rozwiniętą gospodarką i znaczącym wpływem polityczno-gospodarczym w sprawach świata, Japonia obejmuje ważne miejsce w polityce zagranicznej Mongolii. Aktualną jego pozycją w polityce zagranicznej Mongolii określa trudno-przekładalne określenie „partnero-sąsiad”. Miejsce to, obok Stanów Zjednoczonych, zajmuje z racji bardzo ścisłych związków gospodarczych. Japonię i USA należy określić mianem partnerów, w przeciwieństwie do roli Chin i Rosji, które są sąsiadami a stosunki w większości wynikają z konieczności geopolitycznej.

Od ustanowienia dyplomatycznych stosunków między Mongolią i Japonią w 1972 roku do wczesnych lat 90-tych ubiegłego stulecia, relacje obustronne nieustannie się rozwijały. Z końcem zimnej wojny, który przyniósł olbrzymie zmiany w świecie, Mongolia wraz ze swą transformacją demokratyczną osiągnęła ogromne możliwości sprzyjające rozwojowi stosunków z Japonią na wszystkich obszarach.

Rząd japoński poparł demokratyczne reformy Mongolii już na początku przekształceń, dostarczając pomocy politycznej, gospodarczej i finansowej. Ponadto rząd japoński był gospodarzem dziewięciu spotkań instytucji i państw służących pomocą Mongolii, aż 2/3 ogółu pomocy kredytowej pochodzi właśnie z tego kraju. Spotkania zostały zorganizowane, wspólnie z Bankiem Światowym będącym również wiodącym darczyńca Mongolii.

„Wspólna deklaracja w sprawie przyjaznych stosunków i współpracy” (Joint Declaration on Friendly Relations i Cooperation) pomiędzy Mongolią a Japonią zawarta podczas wizyty w Tokio prezydenta Mongolii N. Bagabandi’ego, w maju 1998 roku, ustawiła obustronne relacje na poziomie partnerskim. „Deklaracja” zdefiniowała zasady długoterminowej współpracy Ulaanbaatar-Tokio w dość szerokim zakresie i była znamienna dla wzajemnego zrozumienia między dwoma narodami.

Od tego czasu, prezydenci, premierzy, i członkowie kolejnych rządów Mongolii składali oficjalne wizyty w Japonii. Z strony japońskiej, premierzy Toshiki Kaifu i Keizo Obuchi odwiedzili Mongolię odpowiednio w 1990 i 1999 roku. W 1999 roku, minister spraw zagranicznych Mongolii złożył rewizytę w Japonii.

Popierając wszechstronne partnerstwo, koniecznym jest utrzymanie dialogu między rządami i partiami politycznymi tych krajów powiększając wzajemne zrozumienie i zaufanie. Konsultacje na szczeblu politycznym i koordynacja działalności dwóch krajów na arenie międzynarodowej są także warte wspomnienia.

Dwie strony parafowały, a wkrótce ratyfikowały, porozumienie inwestycyjne. Współpraca na polu kultury, edukacji, nauki i technologii, ochrony zdrowia i opieki społecznej skupia się na szkoleniu młodych mongolskich specjalistów, korzystając z naukowej i technologicznej pomocy japońskiej. Łączną wysokość japońskiej pomocy oszacowano na 500 mln dolarów.

Wśród turystów odwiedzających Mongolię w ostatnich latach pierwsze miejsce pod względem liczebności zajmują japończycy, którzy mają istotny wpływ na rozwój turystyki w tym kraju.Rząd mongolski poparł niezależną współpracę mongolskich i japońskich władz lokalnych, organizacji pozarządowych i osób prywatnych.

Stosunki z państwami Azji i Pacyfiku

Region Azji Północno-Wschodniej jest obszarem, gzie stykają się ze sobą interesy czterech mocarstw: Japonii, Rosji, Chin i USA, co też niewątpliwie musi wpływać na sytuację pojedynczych krajów tego najbardziej strategicznego subregionu. Najlepiej widać obecność tych czterech mocarstw oraz ich wzajemną rywalizację na obszarze Azji Centralnej. Mongolia ma bardzo ważne geostrategiczne położenie: znajduje się między Chinami a Rosją, jednocześnie zaś jest mostem łączącym Azję Północno-Wschodnią z Azją Centralną. Dużym mankamentem położenia geograficznego tego kraju jest to, że Mongolia jest oddalona od Morza i nie ma do niego dostępu. Cywilizacyjnie, kulturowo i językowo Mongolia należy do obszaru Azji Centralnej, którą zamieszkują ludy koczownicze, z drugiej strony jednak bardzo silne są tu wpływy cywilizacji wschodnioazjatyckiej, w formie dominującej religii buddyjskiej, co pewnie przesądziło o zakwalifikowaniu tego kraju do Regionu Azji i Pacyfiku.

Od lat 90-tych region Azji i Pacyfiku jest ważnym kierunkiem mongolskiej polityki zagranicznej. Dążeniem mongolskim jest chęć połączenia się z państwami tego regionu więzami politycznymi i gospodarczymi, mającymi ściślej przyczynić się do lepszego i wspólnego wyjścia naprzeciw wyzwaniom przyszłości i stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi kraju.

Dzisiaj Mongolia aktywnie pracuje nad rozszerzaniem obustronnych relacji z krajami regionu, wzmacniając swoją pozycję w regionie i dołączając do regionalnych, wielostronnych procesów politycznych i gospodarczych. Wydarzenia na półwyspie koreańskim mają ważne przełożenie na bezpieczeństwo regionu Azji i Pacyfiku, a także całego globu. To jest zrozumiałe, że wzmacnianie pokoju i stabilności na półwyspie koreańskim w pełni spotyka się z zainteresowaniem i pragnieniami Mongolii. Dlatego Mongolia popiera wszystkie wysiłki wymierzone w pokojową koegzystencję i usunięcie groźby konfliktów zbrojnych na półwyspie.Mongolia może przyczynić się do utrzymywania stabilności na regionalnym i ponadregionalnym poziomie zarówno przez bilateralne wysiłki i wielostronny dialog. Mongolia bierze aktywny udział we wprowadzaniu wspólnych projektów gospodarczych, była animatorem założenia regionalnego układu transportowego i energetycznego w regionie Tumen gol (udział Mongolii, Rosji, Chin i obu państw Koreańskich, a obserwatorami jest Japonia, Finlandia i Kanada) oraz współpracy krajów regionu w zapobieganiu globalnym zmianom klimatu i degradacji środowiska.

Korea Północna i Korea Południowa

Mongolia stara się utrzymać wyważone relacje z oboma państwami koreańskimi. Ważne jest, by rozwinąć aktywne relacje z Republiką Korei w obszarach politycznym i gospodarczym. Mongolia zachowała także swe tradycyjne więzi z Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną (KRL-D) przez rozwijanie obustronnych relacji na trwałej podstawie. Perspektywy zaangażowania KRL-D w regionalnym procesie są ważnym krokiem dla poprawiania stabilności w regionie.

W ramach tej polityki, we „Wspólnej Deklaracji” (Joint Declaration) ogłoszonej podczas wizyty Kim De Jung, prezydenta Republiki Korei w 1999 roku, Mongolia wyraziła swe poparcie dla Korei Południowej w sprawie zjednoczenia dwóch Korei i bezpieczeństwa w Azji Północno-Wschodniej.

Jest konieczne, by wykorzystać możliwości pojawiające wraz z rozwojem regionalnej współpracy gospodarczej, szczególnie w obustronnych i wielostronnych projektach takich jak „Projekt zagospodarowania rzeki Tumen” (Project River Tumen). Od ustanowienia stosunków dyplomatycznych między Mongolią i Koreą Południową w 1990 roku, obustronne relacje i kooperacja rozwijają się dynamicznie na politycznym, gospodarczym, kulturalnym, edukacyjnym i społecznym polu.
Pierwsza wizyta na szczycie rządowej między dwoma naszymi państwami miała miejsce w 1991 roku, wizyty prezydenta Mongolii P. Ochirbata i przewodniczącego Małego Hurału R. Gonchigdordża w Korei. Kim De Jung, prezydent Korei Południowej, złożył wizytę państwową w Mongolii w maju 1999 roku. Wizyta odegrała ważną rolę w pogłębieniu kontaktów i wprowadziła obie kraje w nowe, XXI-wieczne perspektywy, przy tym poprawiła wzajemne postrzeganie obu narodów. Premier Mongolii R. Amardżargal złożył oficjalną wizytę w Korei Południowej w listopadzie 1999 roku. Owa wizyta była ważnym wydarzeniem we wprowadzeniu w życie porozumienia osiągniętego podczas rozmów na szczycie i miało szczególne znaczenie jako główny obszar rozwoju bilateralnej współpracy gospodarczej w nowym wieku. Zostało ono określone głównym celem i owocem wizyty.
Gospodarcze kontakty między Mongolią i Republiką Korei rozwijają się w szybkim tempie od czasu nawiązania stosunków. Jednym z Mongolskich głównych partnerów handlowych stała się Korea Południowa, a poparła ona od samego początku mongolskie reformy demokratyczne. Obrót handlowy między dwoma krajami znacząco powiększył się (ponad 40-tokrotnie - z 2,7 mln dolarów w 1990 roku, do 108,8 mln dolarów w 2002 roku). Koreańskie firmy inwestują w infrastrukturę, rolnictwo, górnictwo, turystykę oraz popierają transfer technologii. Stworzone są tym samym możliwości dla wzrostu handlu i współpracy gospodarczej między tymi krajami, a także optymalne wykorzystanie bogactw naturalnych dla ogólnej korzyści społeczeństw.
Widoczna jest bardzo duża współpraca w dziedzinie nauki, kultury i sportu. Kooperacja na polu kultury i edukacji przyniosła ustanowienie bezpośrednich kontaktów między organizacjami artystycznymi, uczelniami i instytucjami naukowymi. Następuje nieustanna wymiana młodzieży akademickiej obu krajów, a także wymiana naukowa stwarzająca podstawy ku ogólnemu rozwojowi społeczeństwa.
Od ustanowienia stosunków dyplomatycznych z Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną pół wieku temu, obustronne kontakty i kooperacja ugruntowana pokrewieństwem ideologicznym rozwijały się serdecznie na trwałej podstawie. Mongolia charakteryzuje się długimi i stabilnymi kontaktami z Koreą Północną. Było to drugie państwo, po Rosji Radzieckiej, które nawiązało kontakty dyplomatyczne z Mongolią. Po wojnie Koreańskiej, Mongolia udzieliła pomocy humanitarnej dla mieszkańcom półwyspu koreańskiego, m.in.: obejmując opieką ponad 200 koreańskich, sierot.
We wczesnych latach 90-tych relacje między Mongolią i KRL-D przeszły krótki okres stagnacji. Poczynając od połowy lat 90-tych zaistniała tendencja ożywienia długotrwałych gospodarczych kontaktów i kooperacji między Mongolią i Koreą Północną. W ostatnich trzech latach premier, minister spraw zagranicznych i sekretarz stanu z Ministerstwa Spraw Zagranicznych Mongolii odwiedzili KRL-D.
Delegacja mongolskiego parlamentu, Wielkiego Churalu, i reprezentantów partii politycznych odwiedziła KRL-D, by uczcić pięćdziesięciolecie ustanowienie stosunków dyplomatycznych między dwoma krajami. Regularne spotkania i wymiana poglądów między dwoma stronami rokują nadzieję na stabilność lub nawet poprawę sytuacji, w regionie i w bilateralnych stosunkach państw koreańskich, co istotne dla całego regionu Azji północno-wschodniej.
Indie
W polityce zagranicznej Mongolii ważne jest, by rozwinąć obustronne relacje z Indiami - krajem, z którym Mongolia ma historyczne, religijne i kulturalne więzy. Indie były jednym z pierwszych krajów, który nawiązał stosunki z Mongolią, co przyczyniło się ówcześnie do wzrostu znaczenia naszego kraju. Indie dostarczyły znaczącego poparcia w mongolskich staraniach dołączenia do Organizacji Narodów Zjednoczonych – stało się to w 1961 roku. Począwszy od ustanowienia kontaktów między oboma narodami, obustronne relacje i kooperacja w politycznym, gospodarczym, kulturalnym i humanitarnym wymiarze rozwijają się na stałej podstawie. Obie strony regularnie wymieniały wizyty wysokiego szczebla - w ostatnich sześciu latach, prezydent Mongolii i przewodniczący parlamentu złożyli wizyty w Indiach a indyjski wiceprezydenci odwiedzili Mongolię.
„Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy” (The Treaty on Friendly Relations and Cooperation) między Mongolią a Indiami, główna podstawa prawna obustronnych relacji, został podpisany podczas wizyta prezydenta Mongolii w Indiach w lutym 1994 roku. Do tego należy dołączyć inne ważne dokumenty takie jak umowa o uchyleniu podwójnego opodatkowania, wzajemnego wsparcia inwestycji i pomocy prawnej zawarte podczas wizyty.
Indie uczestniczyły w spotkaniach państw udzielających pomocy Mongolii od początki zaistnienia tej instytucji darczyńców. Pomimo faktu, że oba kraje są geograficznie odległe od siebie, podwaliny szerokiego i korzystnego handlu zostały położone. Indie grają coraz więcej ważną rolę w sprawach światowych, tym samym są w stanie przyczynić się do wzrostu znaczenia swego centralno-azjatyckiego partnera.
Kanada
Rząd Kanady poparł demokratyczne przemiany w Mongolii i od początku rozwijana była wielostronna kooperacja w strukturach międzynarodowych organizacji takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank Światowy i Azjatycki Bank Rozwoju.
Kanada odgrywa ważną rolę w wielostronnych procesach dialogu całej Azji i Pacyfiku, stwarza wzrost bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej – oba kraje upatrują konieczność wielu wspólnych, regionalnych rozwiązań. Mongolia jest zainteresowana rozwijaniem obustronnych relacji i utrzymania pokoju w regionie. Przykłada także dużą uwagę do wzrostu kooperacji z Kanadą ze szczególnym naciskiem na pozyskiwanie nowych inwestycji, co jest już widoczne szczególnie w handlu, górnictwie i rolnictwie. Nauka mongolskich specjalistów, wymiana naukowa i studencka przyczynia się do rozwoju edukacji i wzrostu wykształcenia. Następuje nasilenie kontaktów między organizacjami pozarządowymi z obu krajów.
Państwa ASEAN
Stowarzyszenie narodów Azji Południowo-Wschodniej (The Association of South East Asian Nations - ASEAN) odgrywa znaczącą rolę w utrzymaniu bezpieczeństwa i rozwoju całego regionu Azji Południowo-Wschodniej, a także przyczyniło się do stworzenia regionalnego forum dialogu ekonomicznego – Forum Regionalne ASEAN (ASEAN Regional Forum). Mongolia szuka nowych sposobów rozszerzania stosunków z krajami członkowskimi.
Mongolia i Wietnam posiadają dość długie więzi dyplomatyczne, zawarte u zarania swych organizmów państwowych. Mongolia dąży do ożywienia swych więzi z Wietnamem, mającym coraz większą rolę w regionie Azji i Pacyfiku oraz wzrastający udział w lokalnej integracji gospodarczej.
Oficjalna wizyta złożona przez prezydenta Mongolii P. Ochirbat w Wietnamie w 1994 roku miała przełożenie na rozwój kontaktów wietnamsko-mongolskich. Prezydent Socjalistycznej Republiki Wietnamu Tran Duc Luong był w Mongolii w kwietniu 2000 roku. Podczas wizyty została zawarta „Umowa o przyjaznych stosunkach i współpracy” (Agreement on friendly relations and cooperation), co połączyło Mongolię i Wietnam przyjaznymi stosunkami. Wizyta odbyta przez prezydenta Wietnamu w Mongolii stworzyła sprzyjające środowisko dla przeniesienia starych, tradycyjnych kontaktów na nową przyjazną płaszczyznę.
Tworzone są sprzyjające warunki dla rozwoju handlu i współpracy gospodarczej z Królestwem Tajlandii. Otwarcie Ambasady Mongolii w Bangkoku dało ważny impuls do rozszerzania obustronnych relacji i kooperacji. Tajlandia popiera demokratyczne zmiany w Mongolii. Dotychczasowe kontakty przyczyniły się do wizyty Jej Książęcej Wysokości Maha Chakri Sirindhorn w Mongolii w 1992 roku i prezydenta Mongolii P. Ochirbata w Tajlandia w 1994 roku. Oba kraje wyraziły zainteresowanie rozwinięciem kooperacji. Tajlandia dostarcza pomoc dla Mongolii, zwłaszcza w nauce i oświacie.
Mongolsko-filipińska współpraca w ramach bilateralnych i regionalnych stosunków stale się rozwija. Specjalny wysłannik prezydenta Mongolii odwiedził Filipiny w 1995 roku. Wizyta zakończyła się przygotowaniem wspólnego komunikatu oznajmiającego, że strony uzgodniły wspólne stanowisko politycznego dialogu i rozwijają współpracę gospodarczą. Ten sam komunikat wskazał, że Filipiny wyrażają zrozumienie i poparcie dla mongolskiej chęci rozszerzenia kooperacji z państwami Azji Wschodniej na płaszczyźnie gospodarczej (APEC) i partnerstwa narodów (ASEAN).
Wizyty wysokiego szczebla wymienione pomiędzy Mongolią i Malezją miały ogromne znaczenie. P. Dżasraj, premier Mongolii, na zaproszenie premiera Malezji odbył oficjalną podróż do tego kraju w 1995 roku. Na zaproszenie rządu mongolskiego, Hon. Dato Seri Dr. Mahathir Bin Mohammad, premier rządu Malezji, złożył oficjalną wizytę w Mongolii w 1997 roku. Porozumienie zostało wykorzystane do zawarcia umowy w sprawie ruchu bezwizowego obywateli Mongolii i Malezji.
W 2000 roku miała miejsce 30-ta rocznica ustanowienia stosunków Mongolii z Singapurem. Od wprowadzenia demokratycznych reform w Mongolii, obustronne relacje uległy rozwinięciu. Mongolia przykłada wysiłek, by rozwinąć jeszcze bardziej korzystną kooperację z Singapurem. Porozumienia handlowe, inwestycyjne i ustanowienie połączeń lotniczych przyczyniły się do zbliżenia obu krajów. Państwa połączyła umowa o ruchu bezwizowym własnych obywateli. Spółki singapurskie, które zainwestowały w Mongolii działają głównie w branży handlu detalicznego.
ASEAN jest znaczącym centrum globalnego rozwoju gospodarczego i główną multilateralną organizacją na wschodzie Azji. Dlatego rozwój obustronnych politycznych, handlowych i gospodarczych relacji z członkami ASEAN i kooperacja w ramach Forum Regionalnego ASEAN sprzyja mongolskim aspiracjom, szczególnie w wymiarze gospodarczym (APEC). Pozostaje to ważnym kierunkiem polityki zagranicznej Mongolii.Australia
Australia była jednym z pierwszych państw popierającym demokratyczne reformy w Mongolii i dostarczała politycznej i gospodarczej pomocy od początku przemian. Programy oparte na rozwoju górnictwa, edukacji, poziomu zarządzania, poprawy sieci wodociągowej, programy szkoleniowe mongolskich specjalistów są wprowadzane w życie – zapoczątkowane zostały poprzez porozumienie z 1993 roku. Wielu mongolskich studentów pobiera edukację z dziedzin ekonomicznych, zarządzania, biznesu, administracji publicznej i stosunków międzynarodowych korzystając ze stypendium rządu australijskiego.
W 2000 roku zawarto porozumienie o pobudzeniu inwestycji zagranicznych i uchyleniu podwójnego opodatkowania, które dałoby impet dla pobudzenia wymiany pomiędzy stronami.

Stosunki z państwami europejskimi

Poparcie i pomoc z krajów członkowskich Unii Europejskiej ma istotne znaczenie dla umocnienia gospodarki Mongolii, reform społecznych i przyspieszenia drogi do gospodarki wolnorynkowej. Ożywienie tradycyjnych więzi z krajami Środkowej i Wschodniej Europy otworzy rynki eksportowe i nowe źródła inwestowania.

Niemcy

W Strategii polityki zagranicznej i programu rządowego (Government Action Program) Republika Federalna Niemiec jest określona mongolskim głównym partnerem w Europie. Promocja stosunków i współpracy z jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarek w świecie ma wielkie znaczenia dla rozwoju gospodarki rynkowej w Mongolii. Jako kraj rozwinięty ze znacznym wpływem w sprawy globalne, gospodarcze i ekonomiczne, Niemcy konsekwentnie popierają demokratyczne reformy Mongolii od ich początków, co jest bardzo istotne dla pozycji dyplomacji mongolskiej w Europie. Przez ostatnią dekadę, dwie strony regularnie wymieniły wizyty najwyższego szczebla. „Wspólna deklaracja” (Joint Declaration) przedstawiające wolę kontaktów pomiędzy Mongolią i RFN została podpisana podczas wizyty prezydenta P. Ochirbata w Niemczech w 1995 roku. Położyło to grunt dla długoterminowego rozwoju obustronnych kontaktów na wszystkich obszarach. Oficjalna wizyta prezydenta Niemiec Romana Hertzoga, w Mongolii w 1998 roku, była szczególnie istotnym wydarzeniem. Poparcie dla Mongolii ukazane zostało w ramach programów pomocowych uzyskanych przy udziale Niemiec. Także przyniosło udział Mongolii w wielu projektach ekonomicznych i politycznych. Zachowując obecny poziom obustronnych relacji z Republiką Federalną Niemiec, Mongolia uprawia politykę regularnego dialogu między rządami obu krajów i głównymi partiami politycznymi. Największe znaczenie przywiązywane jest do poprawy wzajemnej wymiany handlowej i gospodarczej, do czego przydatna jest współpraca rządów. Mongolia będzie usilnie rozwijała kooperację z Niemcami w dziedzinie kultury, edukacji, nauki i technologii, ochrony zdrowia i opieki społecznej. Obecnie skupia się na promowaniu języka, wspólnych badaniach i ochrony kulturalno-historycznego dziedzictwa. Dużo uwagi przywiązane jest do nauki mongolskich specjalistów przy wykorzystaniu współpracy naukowej i oświatowej. Rząd popiera ustanowione więzi i rozwój partnerstwa, szczególnie jako współpracę władz lokalnych i organizacji pozarządowych z obu krajów.

Wielka Brytania

Stosunki dyplomatyczne Mongolii ze Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostały zapoczątkowane w 1963 roku. Zjednoczone Królestwo, jako pierwszy kraj rozwinięty, współpracował z Mongolią od wczesnych lat 60-tych. Od ustanowienia stosunków dyplomatycznych, obustronne polityczne relacje rozwinęły się na dość trwałej podstawie, uwzględniającej polityczny kontekst tamtego okresu. Obie strony wymieniają delegacje w różnych poziomach.Demokratyczne reformy w Mongolii miały sprzyjające przełożenie na stosunki ze Wielkiej Brytanii. Poparło ono demokratyczne procesy przemian w Mongolii od samego początku. Na spotkaniu krajów G-7 w Londynie w 1991 roku został ogłoszony komunikat, w którym to pogratulowano Mongolii jej demokratycznych przemian i rząd Wielkiej Brytanii zaapelował do innych krajów o wsparcie młodej mongolskiej państwowości.Prezydent Mongolii P. Ochirbat i Premier R. Amardżargal odwiedzili Zjednoczone Królestwo odpowiednio w kwietniu 1996 i marcu 2000. W ciągu ostatniej dekady, międzyparlamentarne kontakty między dwoma krajami rozwijały się dość dynamicznie.Kooperacja między Mongolią i Zjednoczonym Królestwem rozwijała się korzystnie na wielu obszarach, m.in. w komunikacji, energetyce, górnictwie, rolnictwie, przemyśle i edukacji. Zjednoczone Królestwo jest dla Mongolii jednym z dziesięciu głównych partnerów handlowych i jednym z głównych inwestorów zagranicznych.Bilateralne kontakty i współpraca na polu edukacyjnym, kulturalnym i społecznym rozwijały się aktywnie. Mongolsko-angielskie spotkanie okrągłego stołu przyniosło odnowienie kontaktów na dawnych, dobrych zasadach.

Francja

Stosunki dyplomatyczne z Francją zostały zapoczątkowane w 1965 roku.Mongolia przywiązuje ogromną wagę do rozwoju dobrych kontaktów z Francją, stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ, wpływowego kraju w Unii Europejskiej i aktywnego uczestnika gry politycznej na arenie światowej.Francja konsekwentnie popiera demokratyczne reformy Mongolii od samego początku transformacji, tzn. od 1990 roku i stała się jednym z krajów służących pomocą gospodarczą i humanitarną dla Mongolii. Podczas gdy do lat 90-tych XX wieku dwa kraje utrzymały głównie kontakty międzyparlamentarne, to poczynając od 1990 roku, premier, przewodniczący Wielkiego Churalu jak również ministrowie rządu mongolskiego bywali oficjalnie we Francji. Wizyta prezydenta P. Ochirbata we Francji w 1996 stała się wydarzeniem, które znacznie poprawiło nasz obustronny dialog. Kooperacja między Mongolią i Francją rozwija się w obszarach komunikacji, energetyki, geologii, górnictwa, ochrony zdrowia i turystyki. W opracowaniu znajdują się nowe projekty, także z wielu innych dziedzin. Od czasu „Umowy o wymianie kulturalnej” (Cultural Agreement) zawartej w 1968 roku, mongolsko-francuska kooperacja kulturalna, naukowa i technologiczna poprawia się i stale rozwija.

Państwa skandynawskie

W ostatnich latach, więzy między Mongolią i krajami skandynawskimi stopniowo zacieśniały się obejmując wiele obszarów. Mongolia zapoczątkowała stosunki dyplomatyczne z Finlandią w 1963 roku, ze Szwecją w 1964 roku a z Danią i Norwegią w 1968 roku.Strategia polityki zagranicznej Mongolii i program rządu wysuwają cel, by rozwijać wzajemnie korzystną kooperację z ważnymi gospodarczo członkami Unii Europejskiej, którymi niewątpliwie są państwa skandynawskie.W listopadzie 1997 roku, przewodniczący parlamentu R. Gonczigdordż złożył oficjalną wizytę w Finlandii, Szwecji i Norwegii. W 1995 roku premier Mongolii, a w 1998 roku minister spraw zagranicznych złożyli wizyty w Danii. W lutym 2000 roku, minister spraw zagranicznych oficjalnie odwiedził Finlandię, Norwegię i Szwecję. Wizyty były ważnym krokiem w podnoszeniu poziomu politycznych więzów z krajami skandynawskimi. Pomoc i poparcie rozciągnięte przez kraje skandynawskie znacząco wpłynęły na mongolską transformację i przejście do rozwiązań gospodarki wolnorynkowej. Mongolia dąży do rozwijania i promowania kooperacji z miejscowymi władzami, organizacjami pozarządowymi i osobami prywatnymi w obu krajach, rozwijając gospodarcze i kulturalne kontakty. Prowadzone są aktualnie prace nad ukończeniem i zawarciem porozumień dotyczącej promocji i ochrony inwestycji, a także uniknięciem podwójnego opodatkowania.

Instytucje Unii Europejskiej jako odrębny podmiot polityki zagranicznej

Stosunki dyplomatyczne między Mongolią i Unią Europejską (EU) zostały ustanowione 1 sierpnia 1989 roku. Premier rządu mongolskiego złożył wizytę w 1992 roku w Unii Europejskiej, zaś przewodniczący parlamentu mongolskiego N. Bagabandi został przyjęty na forum Parlamentu Europejskiego w 1993 roku. W 1995 roku prezydent Mongolii odbył wizytę w Brukseli. W 1996 roku odbyła się pierwsza wizyta oficjalna z Unii Europejskiej w Ulaanbaatar, komisarza ds. stosunków politycznych z zagranicą Hansa van den Broeka, który położenie mongolskie określił mianem „bardzo ważnym geopolitycznie dla Europy”. Unia Europejska jest zainteresowana wejściem na rynki rosyjski i chiński poprzez Mongolię.Te wizyty miały dużą rolę w uformowaniu dobrych kontaktów z UE. Strategia polityki zagranicznej Mongolii i program rządu wysuwają cel, by rozwijać wzajemnie korzystną kooperację z krajami Unii Europejskiej, jak i z wspólnymi instytucjami unii. Powstała wspólna komisja mongolsko-europejska, której celem stało się wyeliminowanie wszystkich istniejących kłopotliwych formalno-prawnych rozwiązań dla współpracy gospodarczej.

Unia Europejska zalicza się do drugiej pozycji mongolskiej polityki zagranicznej, a w ujęciu całkowitym zajmuje trzecie miejsce pod względem wymiany gospodarczej. Od 1990 roku współpraca z Unią Europejską ujmuje się trzema podstawowymi dziedzinami:

· polityczną,

· gospodarczą,

· pomocy humanitarno-gospodarczej.

W 1995 roku otwarta została się pierwsza placówka europejska w Ulaanbaatar, funkcję objął E. Wilkinson.„Umowa w sprawie handlu i współpracy gospodarczej” (Conclusion of Agreement on Trade and Economic Cooperation) zawarta w 1992 roku i „Umowa w sprawie handlu tekstyliami” (Agreement on Sale of Textiles) z 1995 roku stały się podstawą prawną dla handlu, porozumienia zostały przedłużone w 1998. W 1993 roku Mongolia została włączona do Program TACIS, programu pomocy technicznej dla Europy Środkowej i Wschodniej, jak również dla Wspólnoty Niepodległych Państw. W latach 1992-1996 Unia dostarczyła Mongolii w ramach pomocy 36 milionów Euro i wprowadziła w życie 60 projektów.

Całkowity obrót handlowy między oboma stronami w roku 1993 wyniósł 46,8 miliona dolarów, a w 1999 roku prawie się podwoił i sięgnął 83,5 miliona dolarów. Dzisiaj około 10 procentów mongolskiego handlu zagranicznego jest prowadzona z Unią Europejską.W 1991 roku EU włączyła Mongolię do swojego Systemu Preferencji Handlowych, listy państw objętych pomocą gospodarczą i systemem kredytowym Europejskiego Banku Inwestycyjnego (European Investment Bank). W 2000 roku odbyło się spotkanie N. Tuja’i, minister spraw zagranicznych Mongolii, i J. Solany, komisarz Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i bezpieczeństwa, politycy wymienili poglądy na temat współpracy na poziomie gospodarczym i politycznym.

Państwa Europy Środkowej i Wschodniej

Mongolia może pochwalić się długą, półwieczną historią stosunków z wieloma krajami Europy Środkowej i Wschodniej rozwijaną sukcesywnie od końca lat 40-tych poprzedniego wieku. Państwa regionu Wschodniej i Środkowej Europy należą do państw, które jako jedne z pierwszych nawiązały stosunki z Mongolią. Od wczesnych lat 90-tych z racji załamania starych mechanizmów kooperacji, m.in. RWPG, obustronne relacje drastycznie osłabły. Dopiero ostatnie kilka lat przyniosło częściowe odnowienie stosunków. Wymiana wizyt na najwyższym szczeblu z krajami Środkowej i Wschodniej Europy ma wciąż rosnące znaczenie dla regularniejszego politycznego dialogu, wzrostu handlu i współpracy gospodarczej. Prezydent Mongolii odbył oficjalną wizytę na Węgrzech w 1995 roku, a w Republice Czeskiej i Polsce w 1999 roku. Tymczasem, kraje środkowoeuropejskie, ponownie po zastoju lat 90-tych, rozwijają swe interesy na rynku mongolskim. A przez ten rynek także na innych rynkach sąsiednich. Republika Czeska przywróciła swoją ambasadę, Polska zdecydowała o przywróceniu, zamkniętej cztery lata wcześniej, ambasady w Ulaanbaatar. W ostatnich latach kraje te okazują duże zainteresowanie, by przywrócić wspólne przedsięwzięcia z Mongolią, uczestniczyć w prywatyzacji i inwestycjach w mongolskiej gospodarce. Edukacja i kultura są dziedzinami, gdzie wsparcie zewnętrzne udzielone dla narodu mongolskiego ma ogromne znaczenie dla przyszłości i ogólnego rozwoju. Współpraca z krajami Europy Środkowej i Wschodniej ciągle rozwija się. Pod tym względem Polska, Czechy i Węgry są uważane za ważnych partnerów.

Turcja

Mongołowie (grypa etniczna Kazach) i turecko-języczne plemiona odwiecznie żyły w dużej styczności kulturowej i cywilizacyjnej. Podobieństwo obyczajów także znalazło swoje odbicie z historii. Stosunki dyplomatyczne między Mongolią i Republiką Turcji zostały założone w 1969 roku. Jednak do 1990 roku polityczne relacje nie były ścisłe. W wyniku demokratycznych reform w Mongolii pojawiły się nowe szanse dla stosunków mongolsko-tureckich w politycznym, ekonomicznym, handlowym, kulturalnym, edukacyjnym i naukowym wymiarze. Ambasada Turcji w Ulaanbaatar została otwarta w 1996 roku, zaś mongolska ambasada w Ankarze - w 1997 roku. Minister spraw zagranicznych, przewodniczący parlamentu i prezydent Mongolii składali wizyty w Turcji kolejno w 1992, 1993, 1998 roku. Wiceprzewodniczący tureckiego Zgromadzenia Narodowego był w Mongolii w 1994 roku, a prezydent Turcji w 1995 roku. Podczas tej wizyty, zostały podpisany także inne dokumenty, stanowiące prawną podstawę dla stosunków Mongolia - Turcja.W 2002 roku całkowity obrót handlowy między Mongolią a Turcją wyniósł 1,6 mln dolarów. Tureckie inwestycje w Mongolii w 1999 roku wyniosły 1,4 mln dolarów - głównie niskonakładowe inwestycje branży usługowej i handlowej. Aktualnie 11 tureckich spółek funkcjonuje w Mongolii. Turecka Agencja Współpracy Międzynarodowej (TICA - Turkish International Cooperation Agency) przyczyniła się w latach 1994-1999 do napływu do Mongolii 928,2 tysięcy dolarów w formie inwestycji. Obecnie są prowadzone wspólne prace nad przywróceniem odwiecznych silnych, związków między kulturami mongolską i turecką. Na tych podstawach odtwarzane są wszelkie inne kontakty, zwłaszcza w dziedzinach naukowych, oświatowych i współpracy technologicznej. Aktualnie przywracane są liczne zabytki kultury mongolskiej na terytorium Turcji, prowadzone są ich badania, konserwacja i promocja turystyczna.

Państwa Azji Centralnej

Mongolia nawiązała stosunki z niedawnymi republikami radzieckimi Azji Centralnej, a obecnie niezależnymi narodami. Przyjęliśmy już traktaty dotyczące przyjaznych relacji i kooperacji z Kazachstanem i Kirgistanem.Prezydent, premier oraz przewodniczący Wielkiego Churalu złożyli oficjalną wizytę w Kazachstanie. Prezydent i premier Kazachstanu odwiedzili oficjalnie Mongolię. Mongolia i Kazachstan przyjęły „Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy” (Treaty on Friendly Relations and Cooperation), a także porozumienie w sprawie handlowych i gospodarczych stosunków oraz płatności. Podczas wizyty prezydenta Mongolii w Kazachstanie w 1998, obie strony przedstawiły „Wspólną Deklarację” (Joint Declaration), dotyczącej wzajemnych relacji, a podczas wizyty prezydenta Mongolii w Kirgistanie w grudniu 1999 roku przedstawiono analogiczną deklarację. Zgodnie z umową dwustronną, 65,000 Mongołów, będących obywatelami Mongolii z plemienia Kazach, otrzymali możliwość legalnego pobytu i pracy w Kazachstanie. Poczynając od 1994 roku stwarzano uregulowania pozwalające na legalny przepływ ludności pomiędzy Kazachstanem i Mongolią, umożliwiono bezproblemową zmianę obywatelstwa. W tym czasie około 30 tysięcy obywateli Mongolii pochodzenie kazachskiego (mongolska grupa etniczna) wystąpiło o zmianę obywatelstwa, a w 7,400 przypadkach procedura została już pomyślnie zakończona.Prowadzone są aktualnie rozmowy na temat otwarcia linii powietrznej Ulaanbaatar-Almaty. Wykonywane są badania geologiczne i analizy ekonomiczne przeprowadzenia magistrali komunikacyjnej pomiędzy Bajan Ulgii – Tsagaannuur. Analizy wykonuje kazaski Urząd Dróg (Institute of Roads). Władze Kazachstanu wyszły z propozycją współpracy państw Azji Centralnej w zakresie budowy regionalnego bezpieczeństwa i regionu wolny od broni jądrowej.

Bliski Wschód

Mongolia nawiązała stosunki dyplomatyczne z Algerią w 1961 roku, Irakiem w 1962 roku, Egiptem w 1963 roku. Były to pierwsze kraje tego regionu, z którymi Mongolia rozpoczęła stosunki dyplomatyczne. Od lat 90-tych, Mongolia rozpoczęła politykę rozwijania wzajemnie korzystnych relacji i kooperacji ze wszystkimi krajami regionu. W ten sposób Mongolia zapoczątkowała stosunki dyplomatyczne z Izraelem i z krajami Zatoki Perskiej. Dotychczas Mongolia uregulowała już stosunki z wszystkimi państwami Bliskiego Wschodu.Emir Kuwejtu był pierwszym tak wysokim dostojnikiem, spośród państw regionu, który złożył wizytę oficjalną w Mongolii – odbyło się to w 1995 roku. Minister spraw wewnętrznych Mongolii odwiedził w 1996 roku kraje regionu - Oman, Egipt, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Izrael, Kuwejt. Prezydent Mongolii odwiedził Kuwejt w 1998 roku.Mongolia ostrożnie przypatruje się ostatnim postępom pokojowym osiągniętym w regionie Bliskiego Wschodu oraz wysiłkom zmierzającym do znormalizowania stosunków.

Państwa Ameryki Łacińskiej

Mongolia prowadzi politykę wzajemnie korzystnej kooperacji z krajami latynoamerykańskimi w ramach umów dwustronnych, a przede wszystkim w ramach struktur międzynarodowych organizacji i umów multilateralnych.Mongolia rozpoczęła stosunki dyplomatyczne z Peru w 1997 roku, w 1998 roku zaś z Salwadorem. Obecnie stosunki dyplomatyczne są prowadzone z 16 krajami Ameryki Łacińskiej i Mongolia współpracuje z wieloma spośród nich w ramach międzynarodowych organizacji.Istnieją potencjalne obszary korzystnej kooperacji z krajami latynoamerykańskimi, szczególnie z Chile i Peru w takich dziedzinach jak przetwórstwo miedzi i minerałów, górnictwo i rolnictwo.Od 1999 roku zaistniała tendencja do ożywienia gospodarczego w relacjach mongolsko-kubańskich. Rząd Mongolii i rząd Kuby podpisały „Umowę o wzajemnej ochronie i promocji inwestycji”, „Umowę o współpracy gospodarczej, naukowej i technicznej” i „Protokół z pierwszej sesji międzyrządowej mongolsko-kubańskie komisji o współpracy gospodarczej, naukowej i technicznej ” (Agreement on mutual protection and promotion of investments; Agreement on economic, scientific, and technical cooperation; Protocol of the I-st session of the Mongolian-Cuban intergovernmental commission on economic, scientific and technical coperation). Te porozumienia były znaczące dla założenia prawnych podstaw obustronnej, wzajemnie korzystnej kooperacji na takich polach jak handel i współpraca naukowa; dla stworzenia właściwych mechanizmów wymiany handlowej, dla ustanowienia wzajemnych przywilejów; dla poprawienia zaufania środowisk biznesu.